#lekkertellen week 47: Zestig tips voor literaire kerstcadeaus

Lieve Lezers en Lezeressen,

Geniet u ook altijd zo van een intens kneuterige zondagochtend? Wakker worden met Vroege vogels (favoriete onderdeel: het antwoordapparaat, #lekkervogelstellen met onder meer Frater Willibrordus), dan een krakend vers croissantje bij Vrije Geluiden, eerste kopje koffie bij VPRO Boeken en bij het tweede kopje koffie Buitenhof. Bij dat laatste programma maak ik  soms met de laptop op schoot alvast een ruwe schets voor de #lekkertellen-post van de week, want niet iedere bankdirecteur die uit komt leggen dat hij heus de crisis geweldig onder controle heeft kan me altijd even boeien, maar deze week zat ik goed op te letten.

Martha Nussbaum was in het programma, ik schreef vorige week al over haar boek Woede en vergeving. In Buitenhof werd er niet heel diep op haar boek ingegaan, maar was ze te gast in een algemenere discussie over het populisme en ‘de woede bij de burger’. Andere gast was Ian Buruma en Marcia Luyten was interviewer.

Er gebeurde iets opmerkelijks. Er werden negen onderwerpen behandeld, waarbij zes keer de eerste vraag aan Buruma gesteld werd, en maar drie keer aan Nussbaum. Hij werd dus meer dan zij geadresseerd als degene die een theorie/verklaring oppert voor het populisme, waarna Nussbaum vervolgens zijn verklaring kon weerleggen of ermee instemmen. En dat terwijl zij een nieuw boek uit heeft en zij degene is die in haar boek over woede heeft nagedacht, en dus het thema richting zou kunnen (moeten?) geven.  

Fig 1. It's a space issue
Fig 1. It’s a space issue

Was het dus een onevenwichtig gesprek? Zeker niet! Oké, Buruma dacht Nussbaum meteen in zijn eerste respons te kunnen verbeteren (ze had voor de term rancune moeten kiezen in plaats van woede) maar dat wist Nussbaum elegant doch krachtig te weerleggen. Maar hij zei tegelijkertijd ook herhaaldelijk ‘ik ben benieuwd hoe u daarover denkt’ – en Nussbaum returned this courtesy. Luyten gaf aan beide sprekers de ruimte, het was ook niet per se zo dat Buruma meer spreektijd kreeg. Maar zelfs in deze zeer beleefde, sympathieke context, met een zeer professionele vrouwelijke interviewer, is het dus nóg zo dat iemand van het kaliber Nussbaum ongemerkt meer in een passieve, reagerende positie dan in een actieve positie wordt geplaatst.

Misschien dus aardig om te bedenken hoe vrouwen behandeld worden die niet het statuur van Nussbaum hebben (pak ‘m beet, zo ongeveer álle vrouwen). Hoe gemakkelijk vrouwen met deskundigheid of autoriteit op het tweede plan worden geplaatst, ongemerkt en vaak ondanks alle goede wil. Redacties zuchten vaak ‘vrouwen willen niet komen’, maar zolang we niet kritischer kijken naar alle signalen die vrouwen krijgen dat een vrouw-als-deskundige ook niet zo veel ruimte hoeft in te nemen als een man, lossen we het raadsel van de geringe aanwezigheid van de vrouw in de openbaarheid niet op.

Dan nu de ebbs and flows van de boekenbijlagen deze week.

lekkertellen-47

Dieptepunt I: in De Morgen werden deze week alle artikelen geschreven door een man.

Hoogtepunt: de Groene Amsterdammer haalt deze week de Gulden Score, een perfecte 50/50 in auteurs en recensenten! Makes my week, Groene, zeker na jullie eveneens goede score vorige week.

Dieptepunt II: sinds kort sla ik elke week gelukzalig de Volkskrant open omdat ik al weet dat Maxim Hartman er niet in staat. De cijfers echter blijven week na week hetzelfde treurige patroon vertonen. Verder in de signalementen deze week geen vrouwen. Wel zeven mannen.

Opvallend: qua sterren scoren de besproken vrouwen in de Volkskrant dan wel weer bovengemiddeld: vier voor debutante Rowan Hisayo Buchanan, vijf voor Edna O’Brien en in de Kort & Goed-rubriek vier voor Magda Szabo, vier voor Mariette Baarda en vijf voor Mia You. Als we heel genereus willen zijn kunnen we zelfs de vijf sterren voor Charlotte Dematons Alleen op de wereld meetellen.

G3-alert: in Trouw een artikel van Gerwin van der Werf over Ammerlaans boek over de werkkamer van H.M., vooral een heiligdom voor wie heilig in de door H.M. zelf verzonnen mythe dat hij een Groot Schrijver was gelooft. Ineke Verwayen, die H.M.’s vriendin was in de jaren zestig, wordt gequote: ‘Want het is knoeien wat je doet, het is allemaal onduidelijk geknoei en daaruit kan niets goeds voorkomen.’ Die opmerking dient ongetwijfeld als achtergrondje waartegen het genie van H.M. nog extra glimt, maar dwars tegen de bewonderende retoriek van de recensie in vond ik het gewoon een verfrissend geluid tussen alle overdreven verering.

Dieptepunt III: het is december en dat betekent kerstkransjes, cadeautjes en jaarlijstjes! U kunt zich niet voorstellen hoe dol ik ben op cadeautjes en jaarlijstjes. Met de pen zwevend boven het verlanglijstje begon ik aan de 30 boekentips die De Standaard ons deze week aanreikt voor de perfecte literaire kerstcadeaus. Genereus gebaar van De Standaard, maar ergens halverwege heb ik de pen in de hoek gesmeten: de ene na de andere aanrader was een man. Om precies te zijn, kent de lijst slechts 11 vrouwelijke auteurs, tegenover 26 mannelijke. Ik schreef hier al eens dat mannelijke schrijvers veel meer prijzengeld verdienen dan vrouwelijke. Door nu juist in een maand met flinke impact op de royalties twee keer zoveel boeken van mannen aan te prijzen, ontzegt De Standaard vrouwelijke auteurs niet alleen cultureel maar ook keihard economisch kapitaal. Daarom, lieve lezers, als tegenwicht en cadeau-inspiratie, het beste lijstje dat ik deze week zag: ‘The Sixty Best Books by Women Every Man Should Read (But Could Always Ignore and Stick to Philip Roth)’.

Advertisements