#lekkertellen week 40: Gekrenkte Mannelijkheid

Lieve Lezers en Lezeressen,

Bestudeert u eerst het verstopte doucheputje dat de cijfers ook deze week weer zijn, in de tabel alhier. Want warning: deze #lekkertellen is ouderwets #lekkerlang, omdat het nodig is wat langer bij de Volkskrant stil te staan.week-40

N.B. Deze week is er geen Vrij Nederland verschenen. De Groene Amsterdammer-bijlage over Crossing Border is niet meegeteld.

Een knauw voor je mannelijkheid

De meest onthullende quote vond ik deze week in de Volkskrant, in een interview met Britse auteur en televisiemaker Tim Samuels:

Voor mij betekende het werkende leven een proces van ontmannelijking. Andere mensen, zoals bazen, hebben controle over wat je doet, hoeveel je verdient en hoe je je voelt… Het verlies van vrijheid dat ik ervoer, betekende een knauw voor de mannelijkheid.

Mannelijkheid wordt zo dus alleen in de vorm van een verlies bespreekbaar. Als vrouw was ik overigens verbluft: hoezeer moet Samuels voordien in een geprivilegieerde mannelijke autonomie-bubbel hebben geleefd? Ik bedoel: hoezeer moest hij zich zó compleet heer en meester over eigen leven hebben gevoeld, om het ontvangen van opdrachten in een doodnormale werksituatie al als een krenking te ondergaan? Hij is er wel eerlijk over, zullen we maar zeggen.

Samuels is niet de enige auteur die zich over mannelijkheid buigt: het onderwerp hangt duidelijk ‘in de lucht’. En met reden, want zowel Brexit als Trump laten zien dat mannen significant vaker voor populisten stemmen dan vrouwen. Bovendien is het discours over doorgeslagen ‘feminisering’ en gekrenkte masculiniteit een belangrijke inhoudelijke component van veel populisme; zie wederom Trump en hier ten lande bijvoorbeeld Baudet.

En zo kwam ik bij de gehele boekenbijlage van de Volkskrant uit. Want áls we constateren dat gekrenkte mannelijkheid voorwaar geen grap is – maar dat in zekere zin een groot deel van onze politieke toekomst afhangt van hoe dit probleem te analyseren en te begrijpen – dan verbaast mij de lichtzinnigheid waarmee deze bijlage uiteindelijk terugvalt op clichébeelden over de man. Een probleem inzichtelijk willen krijgen is niet hetzelfde als het probleem voeden, beste Volkskrant.

Maxim Hartman heeft nog altijd zijn rubriek en Chef Boeken Wilma de Rek, zo bleek deze week, staat daar volkomen achter. Hartman is in mijn ogen de man die gewild is in VPRO/Volkskrant kringen omdat hij ze de illusie geeft dat ze óók heus de ‘gewone man’ weten te bereiken. Dat ze kiezen voor een auteur wiens retorisch vermogen niet verder reikt dan Hurt them before they can hurt  onthult ongewild hoe diep er toch nog altijd op die gewone man wordt neergekeken.

Hartman had geschreven over ‘Christenhonden’ (hallo, Theodor Holman ca. 1995??). Later volgde er iets spitsvondigs over ‘achterlijke Friezen’. Wilma de Rek verdedigde de Hartman-rubriek vurig, in het stuk dat de VK-ombudsvrouw hierover schreef (het regent namelijk klachten bij de Volkskrant, hoera, wakkere lezers!). In haar antwoord beroept De Rek zich – verrassend eerlijk – op een calculerend doelgroepdenken, plus bijbehorend stereotiep manbeeld dat tot tien jaar geleden hooguit bij bladen als Panorama en Nieuwe Revue de norm was:

Bij die keuze houden we rekening met hem [= Hartman, LdV] als vertegenwoordiger van een bepaald soort doelgroep: doorsnee man, geen enorme lezer, houdt van sport maar pakt ook weleens iets onverwachts uit de schappen.

Nu, ik begrijp dat boekenbijlages voortdurend onder druk staan om meer en dus een ander type lezers te bereiken. Maar waarom niet gedacht in precies de omgekeerde richting, namelijk die van een diversere doelgroep in plaats van richting de ‘doorsnee man’? En denk je die man wérkelijk te bereiken via iemand die consequent zijn eigen mannelijkheid alleen maar vorm kan geven door vrouwen – en anderen – te kleineren? En belangrijker nog: waarom wil je dat?

Dat was echter nog niet alles, want interessant genoeg was er voor gekozen om Harry Mulisch op de voorkant van de Sir Edmund te zetten (plus groot artikel), en Jan Cremer als opening van het boekenkatern (plus groot artikel). Er zal geen bewuste strategie achter zitten, maar alles bij elkaar opgeteld leek het één groot pleidooi voor de fantasie van de autonome man zoals deze ooit in de Letteren de dienst uitmaakte.

Over de nadelige effecten van deze juist in de literatuur groot geworden illusie van brute mannelijkheid wordt geen gesprek gevoerd. Terwijl het zó nodig is, maar we komen er pas aan toe als de boekenbijlages kritischer gaan kijken naar de keuzes die ze maken op het gendervlak.  Tot slot wil ik daarom de Volkskrant, en bij uitbreiding alle Grote Drie-Fetisjisten die de Vaderlandse boekenbijlages volpennen wijzen op Christophe Van Gerreweys bespreking  Korte gesprekken met afgrijselijke mannen van David Foster Wallace in De Standaard:

In 1997, twee jaar voor dit boek in Amerika verscheen, schreef Wallace een negatieve recensie over een roman van John Updike, die hij met Norman Mailer en Philip Roth als de ‘Grote Mannelijke Narcisten’ omschreef, omdat ze enkel over hun eigen problemen en seksualiteit schreven. Dat geldt ook voor Korte gesprekken met afgrijselijke mannen, met dat verschil dat deze mannen, en Wallace evenzeer, verloren lopen in de woorden en daden waar rollenpatronen hen toe aanzetten […].

Grote Mannelijke Narcisten, daar hadden ze het in Amerika in 1997 al over! Gaat het kwartje hier in 2016 dan ook vallen? A girl can hope… en een vrouw van middelbare leeftijd ook.

Zo dat is er uit, en dan nu nog een korte rijtje dieptepunten, gekkigheden en hoogtepunten.

Dieptepunten: Deze week worden er in De Groene Amsterdammer 0 vrouwen besproken en komen er 0 vrouwen als criticus aan het woord.

Voor meer dieptepunten: door naar De Morgen. Op de voorpagina van de krant wordt melding gemaakt van het onderzoek van Rekto Verso naar seksisme in de culturele sector. Mooi! Helaas staan er in het boekenkatern dan meteen een aantal zaken die recht dat onderzoek in hadden gekund. Te beginnen met de cartoon die als illustratie bij het hoofdartikel van het katern (over de Frankfurter Buchmesse) dient. Vier mannen aan een statafel, lege wijnglazen, vrouw komt hen meer wijn brengen, tekst: ‘Maaike, vlug, hoe zeg je “Achterwaards in de poes naaien” in het Duits?’.  

Schijn bedriegt: Voor het eerst in de #lekkertellen-geschiedenis van De Morgen worden er meer vrouwen dan mannen besproken! O, maar wacht, schijn bedriegt: geen van deze 9 schrijfsters kreeg een volledige recensie. Relatief gezien kregen de mannelijke auteurs dus alsnog meer aandacht. De Morgen veranderd? Who am I kidding?

Terug bij af: Na twee betrekkelijk evenwichtige weken voor Sir Edmund zijn we weer terug bij af. Drie vrouwen worden besproken in het Booker Prize-verhaal van Hans Bouman (keurig 3-3 dit jaar). Verder duiken ze pas op bij Kort & Goed (4).

De Grote Drie maar niet die drie: In Het Parool haalt Dirk Jan Arensman de Amerikaanse grote 3 light + 1 van stal in een lyrisch-vergoelijkende bespreking van debutant Nathan Hills Nix:

Maar iets ontwapenends heeft het wel: een debutant die een sociale en politieke satire, historische fictie en een coming-of-age-roman wilde schrijven, die thematisch en stilistisch in de voetsporen treedt van John Irving, David Foster Wallace, Michael Chambon en Thomas Pynchon en die het verwezenlijken van die tomeloze ambitie welbeschouwd nog een heel eind komt.

Gekkigheid: In Iets in ons boog diep van Jan Lauwereyns hebben we, volgens de samenvatting van de Groene-recensent, weer eens een man te pakken die meer emotionele respons heeft op een sekswerker die hij per toeval tegenkomt, dan op de mensen in zijn leven:

Vervolgens ziet hij een meisje lopen dat hij kent van een tijdje terug, Ayaka, het Cleopatra-meisje, toen hij balletklassen volgde. Hij volgt haar, het uitgaansleven in [helemáál niet als een griezelige stalker, LdV]. Hij ontdekt dat ze in een bar werkt, praat met haar, leeft van haar op, tot een yakuza-achtig figuur haar geld biedt om aan haar borsten te mogen zitten.

Et cetera. Zucht.

Hoogtepunten: diversiteit In De Groene schrijft Lofti El Hamidi (buiten de boekenrubriek) over Black Minds Matter, naar aanleiding van het rapport van de diversiteitscommissie van de UvA. Ik las ook het interview met Gloria Wekker over datzelfde onderwerp in de Volkskrant van deze week. En dan was er in NRC een paginagroot interview met Chimamanda Ngozi Nadichie, opdat wij maar nooit meer terug hoeven denken aan dat Buitenhof-interview met haar.

Advertisements