#lekkertellen 8: 30% vrouwen in de boekenweek

Ook deze week heeft De Lezeres trouw de boekenbijlagen van acht grote kranten en tijdschriften geteld. De boekenweek brengt extra veel boeken, maar het doet weinig goeds voor de vrouwen. Het percentage besproken boeken van vrouwen en het percentage vrouwelijke recensenten blijven beide rond de inmiddels vertrouwde 30% steken. De Loden Leesbril gaat deze week naar Vrij Nederland, voor het stelselmatig weinig bespreken van vrouwen en voor de bedroevende uitkomst van deze week.


Trouw

Dat ‘Letter&Geest’ springlevend is, bewijst de redactie door onvervaard politieke actualiteit en kunst met elkaar in verband te brengen: het overgrote deel van de bijlage was gewijd aan interviews met en werk van gevluchte Syrische kunstenaars die in Nederland wonen en werken (of werk zoeken). Een dag eerder ging de Franse krant Libération nog een stapje verder door de krant helemaal te laten maken door Syrische journalisten, fotografen en schrijvers. Mijn vreugde kon niet op, want het dossier zoals dat van Trouw staat in schril contrast met de futiele sterretjes of onverschillige samenvattingen van plots die we zo vaak in de boekenbijlages tegenkomen.

Eén van die vluchtelingen in ‘Letter&Geest’ is Mathanius Aldaoud, van wie het gedicht ‘Dansen’ paginagroot is afgedrukt. De bespreking van Alfred Birney’s nieuwe roman De tolk van Java meegerekend, kom ik tot de conclusie dat de boekenbijlage eindelijk een keer niet overwegend bevolkt wordt door witte mannelijke schrijvers. Waarom hoogleraar Nederlandse letterkunde Jaap Goedegebuure – veel geschreven over Jan Wolkers, Frans Kellendonk en Jan Cremer – de roman van Birney is toegewezen? Met zijn vernietigende slotwoorden laat hij zien dat hij allicht niet de aangewezen persoon is om de belangrijke postkoloniale vernieuwing te zien die Birney in de Nederlandse literatuur brengt.

Het percentage vrouwen dat de pen mocht vasthouden in Trouw is deze week voor het eerst onder de 31% gezakt. Vooral Elke Geurts wekt de nieuwsgierigheid in haar bespreking van De kust van Sara Taylor. Daarin worden vrouwen voor de verandering niet geportretteerd als ‘mooi, aardig, of in lijdzame afwachting van wat er gebeuren gaat’. Hoera voor de vrouwen van Taylor, als we Geurts mogen geloven, want die zijn ‘intelligent, wilskrachtig, […] grofgebouwd, geloven in zelfbeschikking, en nemen telkens opnieuw […] het heft in handen.’

De m/v-verhouding onder de besproken auteurs biedt perspectief want die ligt met 42% iets boven het gemiddelde van de afgelopen weken.

de Volkskrant

De Volkskrant portretteert op pagina 3 auteurs op het Boekenbal. Aandacht voor de literatuur? Dat we vijf vrouwen te zien krijgen en slechts één man, Özcan Akyol, lijkt helaas meer te maken hebben met de jurken dan met boeken. Die blijven in de onderschriften onbenoemd. We komen dankzij Story – ik bedoel de Volkskrant – te weten dat Marente de Moor zich het meest comfortabel voelt in kaplaarzen, dat dan weer wel. Ook Sir Edmund besteedt voor het boekengedeelte aandacht aan de literatuur, of vooral aan de mallemolen die Het Boek van de Maand bij DWDD heet. In een stuk van maar liefst zes pagina’s bespreekt de Volkskrant allerlei verhoudingen in het Boek van de Maand (fictie/non-fictie, Nationaliteit, binnenkomst en notering in top-60), maar slaagt er daarbij in om met niet één woord te reppen over de erbarmelijke genderverhoudingen. Ik vinkte dus zelf maar even het aantal vrouwelijke auteurs aan, best een speurwerk om de V’tjes te vinden, hè? (Oplossing: 5 van de 26).

volkskrant

We lezen gelukkig wel verheffende inzichten over wat iemand een waardige tafelgast maakt. Zo verklapt boekhandelaar Wim Krings: ‘Je moet het echt menen dat je het mooi vindt. Dat helpt tijdens je praatje’. Ik moet u zeggen: op dit soort zinnen kan ik nog wéken verder.

De boekenbijlage opent met een ‘absurdistische roadtrip door het hedendaagse literaire landschap bij de oosterburen’: Sterre Lindhout bespreekt zeven boeken, drie geschreven door vrouwen, vier door mannen. Dat evenwicht verwatert omdat daarop zeven stukken volgen die door mannen geschreven zijn – als vanouds vaak Arjan Peters – vóór Wineke de Boer een oordeel mag vellen over De glasblazers van Daphne du Maurier. Opvallend is ook de nietszeggende bespreking van het Pussy Album van Stella Bergsma. Enkel de cover, waarop een gespleten roos prijkt die onmiskenbaar op een vagina lijkt, krijgt aandacht.

De Morgen

Slechts één recensie van een roman van een vrouwelijke auteur en één recensie van een verhalenbundel van een vrouwelijke auteur deze week, beide korte recensies geschreven door een vrouwelijke recensent. De rest van de besproken vrouwelijke auteurs zijn ofwel kinderboeken(mede)auteurs (vijf van de tien besproken vrouwelijke auteurs deze week zijn kinderboekenauteurs) ofwel non-fictie-(mede)auteurs. En dan heb ik het nog niet eens over de kolomruimte die de mannelijke recensenten en gerecenseerden innemen t.o.v. de vrouwelijke recensenten en gerecenseerden. Huilen met de pet op, de lichten uit en de aardappels net niet gaar.

NRC

Dat Duitsland niet alleen een mannenthema is (zie Vrij Nederland) blijkt uit de boekenbijlage van de NRC, waarin twee vrouwelijke Duitse debutanten worden besproken (Kristine Bilkau en Mirna Funk) en een lang interview is opgenomen met Jenny Erpenbeck over haar roman over de vluchtelingencrisis. De getipte klassiekers blijven helaas wel allemaal boeken van de voorspelbare (dode) mannen en in combinatie met het door mannen gedomineerde non-fictie-gedeelte blijft het percentage besproken vrouwelijke auteurs steken op een schamele 25%. In de Amsterdam-bijlage van de krant wordt de boekenbalmythe nog eens bestendigd: de geschiedenis van dit ‘steeds gewilder feestje’ wordt geschetst aan de hand van schandaaltjes uit het verleden.

De Standaard

In de ‘Standaard der Letteren’ deze week een treurig beeld: maar 1 (zegge: één) van alle besproken boeken werd geschreven door een vrouwelijke auteur. De verhouding bij de recensenten lijkt wat vrolijker (6 mannen om 5 vrouwen), maar die vrouwen beginnen pas tegen het eind van het katern in beeld te komen en schrijven ook kleinere stukken – sowieso een bekend fenomeen in de boekenbijlagen: mannen schrijven de grote stukken voorin de katern, vrouwen schrijven de kleinere stukken achterin.

Het Parool

Deze week had Het Parool 25% besprekende vrouwen en zowaar 40% besproken vrouwen, hoera! Het boekenkatern opent met een interview met uitgever en auteur Christoph Buchwald door Maarten Moll. Buchwald noemt zijn favoriete Duitse auteurs en van de 15 auteurs die in sneltreinvaart voorbij komen zijn er 4 vrouwen. Met 26% zit hij daarmee ook ongeveer op het Parool-gemiddelde. Het andere grote stuk was Arie Storm over Thomas Mann en Goethe. Van die schrijvers was ik ondertussen genoegzaam op de hoogte en de kop ‘Personage ontmoet haar schepper’ deed mijn bloed ook niet sneller stromen. ‘Dommig en overbodig’ om Storm over confrère Pfeijffer te citeren. Het boekenweekgeschenk van Esther Gerritsen wordt besproken in een signalement (daar konden ze niet omheen) en nog een signalement voor de veelbesproken Duitse Kristine Bilkau. Dan blijven er nog twee vrouwen over: L.S. Hilton, volgens Maarten Moll (wederom) de schrijfster van de komende zomerbestseller op stranden en vliegvelden en M.G. Leonard, kinderboekenschrijfster. Zou het toeval zijn dat beide vrouwen schrijven onder initialen? En zou het een idee zijn als Maarten Moll ook eens plaats maakt voor een recensente?

De Groene Amsterdammer

Ook in de Groene deze week een extra lange editie van Dichters & Denkers i.v.m. de boekenweek. In tegenstelling tot veel andere bijlagen betekent dat hier gelukkig wel dat er evenveel boeken van vrouwelijke auteurs als van mannelijke auteurs besproken worden. Helaas blijft de verhouding tussen mannelijke recensenten en vrouwelijke recensenten daar jammerlijk bij achter, slechts een derde van de artikelen werd door een vrouw geschreven. Verder een uitstekend openingsstuk over geëngageerde Duitse literatuur.

De Loden Leesbril gaat naar… Vrij Nederland

Vrij Nederland heeft deze week een lekker dik boekenweekkatern en er staat een vrouwelijke auteur op de cover (in focus, maar achter haar schrijvende vriend), dus verheugd sloeg ik het open! Maar (spoileralert) het valt vies tegen.

De coverfoto hoort bij een groot interview met Elfie Tromp en Jerry Hormone (u weet wel, van die mannelijke bloedneus), waarin ze niet alleen over hun werk spreken maar ook zorgvuldig hun imago vormgeven. ‘Dat studentikoze getrut aan de grachten’ wordt verruild voor een rock-’n-roll auteurschap. Onder het genot van cocktails spreken ze erover met Jeroen Vullings. De fotoshoot waarin Elfie stoer de lens in kijkt terwijl Jerry met zijn blote billen naar ons toe gekeerd staat – dat alles tegen de achtergrond van de Maasvlakte – is een bewuste omkering van de cover van Jan Wolkers’ Zomerhitte. Jerry mag nog zo mannelijk en stoer zijn, moet de boodschap zijn, Elfie ‘domineert’. Dat neemt niet weg dat Hormone in het interview doorbouwt aan zijn hypermannelijke imago en dat Tromp in dat verhaal vaak degene is die hem uit zijn ongezonde levensstijl sleurt en tot nieuwe creatieve hoogten brengt – terwijl ze ondertussen haar eigen schrijfcarrière in de lucht houdt.

Carel Peeters heeft in deze editie extra veel ruimte gekregen voor zijn ‘literaire kroniek’ en dus kan hij eindelijk… vier mannen bespreken. Verder biedt Vrij Nederland nog een ‘literaire lente’ waarin alleen maar mannen bloeien: vier romans van mannen worden besproken door mannelijke critici. Daarnaast is er een uitgebreide reportage over de boekenkast van Joost Zwagerman, waaruit zijn vrienden een keuze mochten maken. Ik ben ruim geweest en heb die vrienden voor deze keer meegeteld als ‘besproken auteurs’ aangezien zij de ruimte krijgen om over hun literatuuropvatting en hun band met Zwagerman te spreken.

Het enige werk van een vrouw dat besproken wordt is het boekenweekgeschenk Broer van Esther Gerritsen dat door Jeroen Vullings genadeloos wordt afgefakkeld. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat Vullings liever iets had gelezen over een oudere man die sombert over de oppervlakkigheid van onze cultuur dan over het hoofdpersonage Olivia dat ‘haar eigen leven heeft ontworpen’. Uiteindelijk serveert hij Olivia af door middel van een focalisatie door haar broer Marcus die haar een ‘heel hysterische vrouw’ vindt en moet Vullings ‘even bijkomen’ van het feit dat er sprake is van positiviteit in plaats van nihilisme in de novelle.

De Lezeres kan een lichte teleurstelling niet onderdrukken nu Vrij Nederland de extra ruimte in dit katern heeft gebruikt heeft om vooral nog meer mannen te bespreken. Behalve het boekenweekgeschenk wordt er geen enkel boek van een vrouw besproken er er is geen enkele vrouwelijke recensent aan het woord gelaten. Het percentage vrouwen is deze week bovendien het laagst van alle bijlagen en daarom gaat de Loden Leesbril deze week naar Vrij Nederland.

week 10

 

Advertisements

Een gedachte over “#lekkertellen 8: 30% vrouwen in de boekenweek

Reacties zijn gesloten.