Feminisme: een New Wave?

Een paar weken geleden kreeg hiphopcollectief New Wave, verantwoordelijk voor de zomerhit ‘Drank & Drugs’ de Nederlandse Popprijs 2015. Stephan Sanders kon in Vrij Nederland maar moeilijk begrijpen dat er in dit land een serieuze prijs gaat naar een clubje opgeschoten jongens dat zinnen bezigt als: ‘Als je bitch wil chillen is ’t geen probleem / dan ga ik erheen / ik kom niet alleen / want ik heb drank en drugs / ik heb drank en drugs.’ Zouden de daders in Keulen dit refreintje zachtjes gezongen hebben, vraagt Sanders zich af, een hypothese die hij snel weer verwerpt, maar zo toch maar even hardop gedacht heeft. Teksten als die van New Wave mogen dan ogenschijnlijk slechts slordig geformuleerde provocaties zijn, ze houden volgens Sanders een wereldwijde vrouwenhaat in stand ‘die tussen de noten door even wordt uitgevent’. Het gevaar dat Sanders ziet is dat die haat zich eenvoudig uitstrekt tot homo’s en ‘tegen alles en iedereen die zich niet heel precies voegt naar nauwkeurig omschreven mannen- en vrouwenrollen’.

Het is me nogal een haastige gevolgtrekking: het enorme bereik van populaire cultuur zou dus in potentie schadelijk zijn voor onze westerse verworvenheden. Wat Sanders hier in zijn bezorgdheid alleen over het hoofd ziet, is dat er in diezelfde populaire cultuur tegengestelde ontwikkelingen te ontdekken zijn, als je maar niet na een minuut een clipje van New Wave wegklikt.

De video van ‘Hoog/Laag’ verscheen in oktober 2015 en is meer dan twee miljoen keer bekeken op YouTube. Vijf rappers van New Wave werkten er aan mee: Lil’ Kleine, Ronnie Flex, Idaly, Bokoesam en Jonna Fraser. De tekst van het nummer maakt wegens al te grote banaliteit geen daverende indruk: een jongen in een club kijkt al de hele avond naar een meisje, de interesse lijkt wederzijds en Ronnie Flex maakt haar op eigentijdse wijze het hof: ‘Meisje wij kunnen gek doen / ben je het ermee eens? / Ik zei dit ik zou weggaan, maar ik ben er toch steeds? / Dus wat gaan we doen? / Koffie en thee kunnen we later doen.’ Het rijm verdient geen schoonheidsprijs, maar wat vooral opvalt is dat hier wederzijdse instemming wordt gevraagd: ze kunnen een spannende nacht hebben en daarna samen ontbijten, maar het meisje moet wel willen.

Daarmee is over de vrouwvriendelijkheid van de tekst echter alles wel gezegd, en eerlijk is eerlijk: ik begrijp waar de weerstand van Sanders vandaan komt. Het vrouwbeeld in dit nummer is niet meer dan een lichaam dat zich beschikbaar moet stellen voor seksuele hand- en spandiensten. In de hook wordt het meisje tweemaal via een imperatief opgedragen haar shit ‘hoog, hoog, laag’ te schudden. Het blijkt nu ook geen willekeurig meisje te zijn, maar een stripper: ‘ze houdt van d’r werk’ en krijgt alleen maar ‘brieven’ en ‘fucking euro’s’ tegen haar lichaam gedrukt. De hooghooglaag-beweging heeft niet alleen met schuddende billen te maken, maar ook met de blowjob waar Lil’ Kleine naar verwijst: ‘ze wil weten wat ik rook / en ondertussen geeft ze hoofd / ze gaat omhoog hoog laag’. Bokoesam gebiedt: ‘Breng een bitch, ik heb klusjes voor d’r (kusjes voor d’r)’ en ook Jonna Fraser is uit op bezit: ‘Ik wil je hebben, gooi de feiten nu op tafel.’

Schermafbeelding 2016-01-26 om 11.33.29Bij zulke fantasieloze teksten verwacht je misschien een even platgeslagen clip, met schaars geklede vrouwen, een bubbelbad en champagne. Maar in de video van ‘Hoog/Laag’ voegen de mannen en vrouwen zich op spectaculaire wijze níet naar het welomlijnde en stereotyperende vrouwbeeld dat in de lyrics nog opgeroepen wordt. De video opent met beelden van een kleedkamer waarin vijf stripteasedanseressen zich in bedrukte stilte klaarmaken voor een avond werken. Ze benadrukken al hun vrouwelijke kenmerken, stylen elkaars haar, smeren hun dijen in met olie, maar mijn oog bleef haken aan hun gespierde lichamen, hoekige trekken: travestie in een hiphopvideo, hoe progressief zou dat zijn! Enig googlewerk leerde me dat het wel degelijk vrouwen zijn, van de dansgroep Femme Lethal. Even leesbrilletje verwisselen.

Ronnie-Flex-Idaly-Lil-Kleine-Bokoesam-Jonna-Fraser-Hoog-LaagZodra het nummer begint, bevinden we ons in het interieur van een luxe striptent, denk rood velours en gouden ornamenten. De rappers voeren hun performances uit, stoppen verlekkerd briefgeld achter bh-bandjes, trekken de vrouwen bij de haren richting hun kruis. Na het groepsoptreden volgt een aantal scènes waarin de jongens zich met één van de vrouwen hebben teruggetrokken in een kamertje, waar de lapdance of pijpbeurt lonkt. Maar vlak voor de mannen zich aan hun ultieme genot kunnen overgeven, nemen de vrouwen radicaal het heft in eigen hand. In oplopende mate van gruwelijkheid vermoorden ze hun klanten: Lil’ Kleine wordt subtiel gewurgd, Bokoesam wordt geëlektrocuteerd door een föhn in bad, en Ronnie Flex en Jonna Fraser komen ronduit bloederig aan hun eind door kogels en een in één haal doorgesneden hals. In vier korte shots krijgen we het slagveld gepresenteerd en we weten: four down, one to go.

28_femme-lethal-hoog-laagHet opvallende is dat de video het koele geweld dat de danseressen gebruiken om zich aan hun onderdrukking te ontworstelen lijkt te legitimeren. Zo voelt het dan ook rechtvaardig wanneer we vanuit het perspectief van Idaly, de laatst overgebleven rapper, de vijf vrouwen dreigend op ons af zien komen. De laatste twee seconden van de clip bestaan uit een close-up van het gezicht van de danseres die als enige nog geen dood op haar geweten heeft. In haar uitdrukking balt zich het morele oordeel van de video samen: met afkeurende blik schudt ze zachtjes haar hoofd, dan breekt er langzaam een sardonisch lachje door. Exit Idaly.

De grote verrassing van deze video is dat de mannen geen last lijken te hebben van haat tegen vrouwen die zich niet aan hun strikt afgebakende rol houden, maar gekweld worden door zelfhaat: ze laten zichzelf boeten voor de manier waarop ze vrouwen in hun lyrics tot gebruiksvoorwerp reduceren. Daarmee breken ze niet alleen drastisch met het stereotiepe beeld van vrouwen in hiphopvideo’s, ze problematiseren dat clichématige verwachtingspatroon ook.

Toegegeven, op deze feministische interpretatie valt van alles af te dingen. Het meest voor de hand liggende probleem is dat de clip door te spelen met de conventies in zekere zin alsnog aan precies die conventies voldoet: de kijker kan zich evenzogoed verlustigen aan de lichamen van de danseressen, aan de pikante scènes, zelfs aan het gestileerde geweld. Maar voor het eerst in de geschiedenis is de invulling van wat mannelijkheid zou moeten zijn zo’n doorlopend onderwerp van discussie: bij platenmaatschappij TopNotch moeten ze ook tot de conclusie zijn gekomen dat mannen die vrouwen ongecompliceerd inzetten als lustobject niet meer vanzelfsprekend helden zijn.

Ja, lezer: eerder was ik nog zo streng op middenklassers van middelbare leeftijd die zo nodig ‘iets met rap’ moesten doen. Maar wanneer ik het feminismedebat ontwaar in de flipperkast van de populaire cultuur, schuif ik toch graag mijn leesbril nog eens omhoog. Mocht u, anders dan ik, werkelijk deskundig zijn op het terrein van populaire beeldcultuur en/of hiphop, dan houd ik mij altijd aanbevolen voor een ingezonden brief over de vaderlandse popcultuur: lezeresdesvaderlands@gmail.com.

Advertenties