Echte vriendinnen bespreken alles

De Lezeres des Vaderlands ging vorige week weer eens naar het theater, met een goede vriend die schappelijk geprijsde kaartjes had weten te bemachtigen voor Lange dagreis naar de nacht door Toneelgroep Amsterdam. Vooraf dronken we een aperitiefje in een strak ingericht etablissement nabij het Leidseplein, waar we naast de wijnkaart en de ginkaart ook een vermouthkaart onder onze neus kregen – van de weeromstuit bestelde ik een biertje. Dat hielp om in de stemming te komen, want het stuk van Eugene O’Neill (gepubliceerd in 1956, sindsdien geldt het als zijn meesterwerk) is van alcohol doordrenkt. We zien één dag uit het leven van de disfunctionele familie Tyrone, bestaande uit vader James, een verlopen acteur en gierigaard; moeder Mary, een aan morfine verslaafde huisvrouw; zoon Jamie, een alcoholische klaploper; en zoon Edmund, een romanticus met gefnuikte dichterlijke ambities en tbc. Rechts vooraan op het sober ingerichte podium staat een tafeltje met één overzichtelijke fles whisky, waar gedurende de avond steeds vaker door de mannen naar wordt gegrepen.

Het stuk opent in pais en vree, met de familie in een innige omhelzing: Mary is net terug uit de afkickkliniek en haar echtgenoot en zoons hebben goede moed dat ze deze keer clean zal blijven. Maar die hoop is van korte duur. Zodra Mary voor het eerst reumatisch mankend de metershoge wenteltrap bestijgt, vliegt de angst de mannen naar de keel: wat gaat ze doen daarboven, in haar eentje? Aanvankelijk houdt Mary de schijn op, maar wanneer ze hysterisch ratelend de trap weer afdaalt, is het duidelijk dat ze nog steeds niet zonder de verdoving kan. Edmund, haar meest sensitieve zoon, ziet waarvoor ze vlucht en verwoordt heel precies wat hij het pijnlijkst vindt aan de verslaving van zijn moeder: dat ze bewust de mist in loopt, alsof ze even wil vergeten dat ze haar mannen heeft om voor te zorgen, alsof ze niet van ze houdt maar hen haat.

De Tyrone-mannen lijken het Mary elk op hun eigen manier kwalijk te nemen dat ze niet het veilige huis creëert waar ze zo naar verlangen. Deze vrouw heeft kinderen gekregen omdat het voor de hand lag, maar het moederschap heeft haar gesloopt en fundamenteel eenzaam gemaakt. In een vlaag wanhopig verdriet verzucht Mary dat ze zo graag iemand zou hebben om mee te praten. Niets ernstigs, gewoon, wat lachen en een beetje roddelen. Maar vrienden heeft ze niet.

Vriendinnencomedy

U kunt zich voorstellen dat de Lezeres zeer onder de indruk was van het stuk. Zodanig zelfs dat ik gister, in gedachten verzonken, waarschijnlijk tegen een lantaarnpaal was opgelopen als er geen kleurig affiche tegenaan zat geplakt: OPVLIEGERS stond er in vurige letters. Ik was getriggerd, want zoals u onlangs hebt kunnen lezen, stijgt het bloed mij ook nog wel eens naar de wangen. Boven de titel rezen tegen een tropische achtergrond vier vrouwen op, een keurig representatief palet: een bleke met kort donker haar, een blozende langharige blondine, een donkere met kroezende krullen en een wulpse redhead, alle vier een waaier in de hand – handig natuurlijk, om wat koelte mee toe te wuiven tijdens een opvlieger op een palmenstrand. ‘Een échte vriendinnen comedy!’ riep het affiche me nog toe, gepresenteerd door Rick Engelkes Producties.

Ach, dokter Simon in GTST, denkt u ook nog wel eens met warme gevoelens aan hem terug? Ik vergaf hem dan ook meteen het opmerkelijke spatiegebruik – want is Opvliegers volgens u een échte comedy voor vriendinnen of een comedy waar je met échte vriendinnen naartoe moet? Thuis googelde ik het antwoord en voor uw beeld parafraseer ik even de synopsis van het stuk: vier vriendinnen gaan met hun reisclub ‘De opvliegers’ op vakantie, alle vier zijn ze net of al volop in de overgang, en daarbij lopen ze tegen wat problemen aan.

De overgang! In november 2012 zat Linda de Mol bij Pauw & Witteman aan tafel om te praten over het succes van haar magazine LINDA. Het blad staat erom bekend geen taboe te schuwen, maar een themanummer over de overgang was desondanks uitgesloten, dat vond De Mol ‘helemaal geen sexy onderwerp’. Dat Rick Engelkes het drie jaar later aandurft er een musical over te maken, zouden we dus vooruitgang kunnen noemen – en voor een productiebedrijf dat zichzelf bedruipt zonder overheidssubsidies, en vooruit, met wat sponsoring van koffergigant.nl en yogamat-online.nl, ook een dappere keuze.

Sexy opvliegers

En toch struikelt de Lezeres over de insteek van de publiciteitscampagne. Ik citeer de website:

De overgang geen sexy onderwerp? Jawel hoor, bewijzen Anne-Mieke Ruyten, Antje Monteiro, Anousha Nzume en Hymke de Vries in de comedy Opvliegers. In dit muzikale feestje spelen zij vier vriendinnen die op vakantie gaan naar Bali. De menopauze is niet het enige thema dat onder de zon wordt besproken. “Van een huwelijkscrisis tot het emptynestsyndroom en een partner die er met een jongere meid vandoor gaat”, aldus Monteiro. Want echte vriendinnen bespreken álles met elkaar.

Mijn goede voornemens ten spijt werd ik er alsnog opvliegend van. Blijkbaar is de overgang alleen de moeite van het bespreekbaar maken waard wanneer dat sexy kan. Nog benauwender vind ik de nadrukkelijke normen die gepresenteerd worden voor echte vriendschap. In de vriendschapsopvatting van Engelkes & Co. is er blijkbaar geen ruimte voor persoonlijke geheimen, en is de aard van de relatie nogal genderspecifiek. Wat is dat toch met die sjablonen voor mannen- en vrouwenvriendschappen als marketinginstrument voor boeken, films, theater? Amper zijn we bekomen van de mannen die hun midlifecrisis overwinnen door zwijgzaam een Franse berg op te fietsen, of we krijgen de vrouwen in menopauze die samen op vakantie gaan naar Bali.

Toen mijn goede vriend en ik afscheid namen op het Leidseplein beloofde ik voor de volgende keer een stuk uit te zoeken. Opvliegers kan ik doorstrepen, want samen behoren we duidelijk niet tot de strikt afgebakende doelgroep. Ik dacht aan Mary. Had ze vrienden gehad, man of vrouw, die zich uit principiële solidariteit om haar gemoedstoestand hadden bekommerd, die ze niet álles had hoeven vertellen, waarmee ze alleen wat had kunnen lachen, wat kunnen roddelen, dan had ze de eenzaamheid van het moederschap wellicht beter kunnen verdragen. Maar met vriendinnen in de overgang naar een musical over vriendinnen in de overgang, dat is haar in ieder geval bespaard gebleven.

Advertenties